مرکز اعصاب و روان نوین مشهد

آشنایی با روانشناسی اسلامی

روانشناسی اسلامی به عنوان علمی که به بررسی رفتار و فعالیت‌های ذهنی انسان می‌پردازد، مورد توجه و تأکید قرار گرفته است. اسلام به‌طور کلی به ارزش و اهمیت روانشناسی، به‌عنوان یکی از رشته‌های علوم روز، توجه دارد و برای داشتن یک زندگی موفق و سالم، به توجه به وضعیت روانی انسان تأکید می‌کند.

در قرآن کریم و سنت پیامبر اسلام (ص)، به موضوعاتی مانند مهارت‌های ارتباطی، ارزش‌های انسانی، توانایی‌های شناختی، مشکلات روانی و روش‌های مقابله با آن‌ها، اشاره شده است. همچنین، اسلام به دنبال تربیت و توسعه شخصیت انسان است و به‌عنوان یک دین جامع، توجه به جنبه‌های روانی و روحی انسان دارد.

در اسلام، مفاهیمی مانند تقوا، صبر، شکیبایی، خشنودی و رضایت، اعتماد به نفس، توانایی‌های اجتماعی و…، به عنوان عوامل مؤثر در سلامت روانی انسان، مورد توجه ویژه قرار گرفته‌اند. همچنین، در اسلام، به موضوعاتی مانند توجه به سلامت روانی در زمان ازدواج، توانایی‌های مدیریت خشم، تربیت فرزندان و رفع مشکلات روانی اشاره شده است.

بنابراین، در نظر اسلام، روانشناسی به‌عنوان یکی از علومی که به توانایی‌های انسان در مقابله با مشکلات روانی و رفع آن‌ها کمک می‌کند، مورد توجه ویژه قرار می‌گیرد.

راه کار های روانشناسی اسلامی چیست؟

در اسلام، برای تقویت سلامت روانی، راهکارهای متعددی وجود دارد. در ادامه، به برخی از این راهکارها اشاره می‌کنم:

۱. ایمان و تقوا

در اسلام، ایمان و تقوا به عنوان پایه‌های اصلی زندگی، به تقویت سلامت روانی کمک می‌کنند. با ایجاد ارتباط نزدیک با خداوند و پایبندی به دستورات او، انسان می‌تواند از آرامش دل و روح برخوردار شود.

۲. ارتباط با خداوند

 در اسلام، دعا، تلاوت قرآن، ذکر و سایر روش‌های ارتباط با خداوند، به تقویت روحیه و روان انسان کمک می‌کنند.

۳. تأمل وتعقل

 در اسلام، تأمل و تعقل در آیات قرآن و مفاهیم دینی، به تقویت سلامت روانی کمک می‌کنند.

۴.عبادت و عمل خیر

پرداختن به عبادت و انجام اعمال خیر، احساس رضایت و خشنودی در انسان ایجاد می‌کند و به تقویت سلامت روانی کمک می‌کند.

۵. تفکر مثبت

 در اسلام، تفکر مثبت و پر امیدی، به تقویت سلامت روانی کمک می‌کند. به عنوان مثال، تمرکز بر نعمت‌هایی که در زندگی داریم و اعتقاد به اینکه خداوند همیشه با ماست، به تقویت روحیه و روان انسان کمک می‌کند.

۶. ارتباطات اجتماعی

 در اسلام، ارتباطات اجتماعی و خانوادگی، به تقویت سلامت روانی کمک می‌کند. با برقراری ارتباطات صمیمی با دیگران و ایجاد روابط خوب با خانواده، انسان می‌تواند از آرامش دل و روح برخوردار شود.

۷. ورزش و فعالیت‌های بدنی

 در اسلام، ورزش و فعالیت‌های بدنی، به تقویت سلامت روانی کمک می‌کند. با انجام تمرینات ورزشی، انسان می‌تواند از تنش‌ها و استرس‌های روزمره خود رهایی پیدا کند.

به‌طور کلی، در اسلام، با پایبندی به احکام دینی و توسعه روابط خود با خداوند و دیگران، انسان می‌تواند به تقویت سلامت روانی خود بپردازد و از زندگی بهتری برخوردار شود.

آیاتی از قرآن که به سلامت روان مربوط می شوند

 در قرآن کریم به مسائل روانشناسی و روحی اشاره‌های فراوانی شده است. در ادامه به برخی از این آیات اشاره می‌کنم:

۱. “الَّذِینَ آمَنُوا وَتَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ بِذِکْرِ اللَّهِ ۗ أَلَا بِذِکْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ” (سوره الرعد، آیه ۲۸)

“همان کسانی که ایمان آورده‌اند و دلهایشان با یاد خدا آرام و اطمینان دارد؛ بدانید که فقط با یاد خدا دلها آرام می‌گیرند.”

۲. “الَّذِی خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَیَاهَ لِیَبْلُوَکُمْ أَیُّکُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا ۚ وَهُوَ الْعَزِیزُ الْغَفُورُ” (سوره الملک، آیه ۲)

“او کسی است که مرگ و زندگی را آفرید تا شما را برای برتری در کارهای خوب و بد بیازماید. و او بسیار قادر و بسیار آمرزنده است.”

۳. “قُلْ یَا عِبَادِیَ الَّذِینَ أَسْرَفُوا عَلَىٰ أَنفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِن رَّحْمَهِ اللَّهِ ۚ إِنَّ اللَّهَ یَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِیعًا ۚ إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ” (سوره الزمر، آیه ۵۳)

“به بندگانم بگو که کسانی که به زیادی بر خود ظلم کرده‌اند، از رحمت خداوند نوید بدهید و ناامید نباشید؛ زیرا خداوند همه گناهان را بخشایش می‌کند و او بسیار آمرزنده و رحمان است.”

۴. “فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یُسْرًا * إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یُسْرًا” (سوره الشرح، آیات ۵-۶)

“همانا با سختی، آسانی همراه است؛ به یاد داشته باشید که با هر سختی، آسانی نیز همراه است.”

۵. “وَمَن یَتَّقِ اللَّهَ یَجْعَل لَّهُ مَخْرَجًا * وَیَرْزُقْهُ مِنْ حَیْثُ لَا یَحْتَسِبُ ۚ وَمَن یَتَوَکَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ ۚ إِنَّ اللَّهَ بَالِغُ أَمْرِهِ ۚ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِکُلِّ شَیْءٍ قَدْرًا” (سوره الطلاق، آیات ۲-۳)

“هر کس از خدا بترسد، خداوند برایش راهی پیدا می‌کند و او را از هر جایی روزی می‌دهد که انتظار ندارد. و هر کس به خداوند توکل کند، خداوند تنها کفایتش می‌کند؛ زیرا خداوند همه امور را به مقدار و معیار خود تعیین کرده است.”

به طور کلی، در قرآن کریم به مسائل روانشناسی و روحی بسیار اشاره شده است و با مطالعه و تدبر در این آیات، می‌توان به تقویت سلامت روانی کمک کرد.

تقویت روحیه در نهج البلاغه

نهج البلاغه یکی از شاهکارهای ادبی و فلسفی تاریخ اسلام است که شامل سخنان، نامه‌ها، خطبه‌ها و حکمت‌هایی است که امام علی (ع) به انسان‌ها بیان کرده است. در این کتاب، به مسائل مختلفی از جمله مسائل روانشناسی و روحی نیز اشاره شده است.

در خطبه شق‌شقیه، امام علی (ع) به تصویر کشیدن وضعیت انسان در جهان و نحوه برخورد با خدا، دشمنان و خودش پرداخته است که به صورت یک مثال زیبا و تصویری از وضعیت روحی انسان است. در این خطبه به مسائلی مانند عشق، ترس، شک و رضایت اشاره شده است.

همچنین، در سخنان امام علی (ع) درباره عشق، خشم، ترس، خودشناسی و موضوعات دیگری که با روحیات انسان در ارتباط هستند، اشاره‌های زیادی به مسائل روانشناسی و روحی وجود دارد. امام علی (ع) در این سخنان به تفکر و تأمل در مسائل روحی و روانی بسیار توصیه می‌کند و به دنبال رسیدن به سلامت روانی و روحی انسان‌ها است.

در کل، نهج البلاغه به عنوان یکی از اثرات بزرگ تاریخ اسلام، شامل اشاره‌های مختلف به مسائل روانشناسی و روحی است. با مطالعه دقیق و تأمل در این کتاب، می‌توان به تقویت سلامت روانی و روحی فرد کمک کرد و نحوه‌ی زندگی انسان‌ها را بهتر و بهترین شکل ممکن قرار داد.

احدایث درباره مسائل روانشناسی اسلامی

اهل بیت عصمت و طهارت (ع) به عنوان رهنما و قدوه‌های امت اسلامی، در زمینه مسائل روانشناسی و روحی نیز توصیه‌های ویژه‌ای داشته‌اند که به تقویت سلامت روانی و روحی افراد کمک می‌کند. در ادامه، برخی از احادیث معروف اهل بیت (ع) درباره مسائل روانشناسی آورده شده است:

۱- امام علی (ع) فرمودند: “تَعَرَّفْ نَفْسَکَ تَعْرِفْ رَبَّکَ”، یعنی “خودت را بشناس تا خدایت را بشناسی”. این حدیث نشان می‌دهد که برای رشد روحی و روانی، لازم است که انسان به خودشناسی بپردازد و خودش را بشناسد.

۲- امام علی (ع) فرمودند: “إِذَا دَخَلَ الْحَزَنُ فِی الْقَلْبِ اِرْفَقْ بِهِ، وَ لا تُعَامِلْهُ بِجُفَا”، یعنی “هرگاه غم و اندوه وارد قلبت شد، با آن مهربان باش و آن را با بی‌تفاوتی نپذیر”. این حدیث به این معنا است که در برابر مشکلات روحی و روانی، باید با مهربانی و شفقت به خود و دیگران رفتار کرد.

۳- امام علی (ع) فرمودند: “لاَ یَجْتَمِعُ الْحَزَنُ وَ الإِیمَانُ فِی قَلْبٍ وَاحِدٍ”، یعنی “اغماض و ایمان در قلب یکجا نیستند”. این حدیث نشان می‌دهد که برای داشتن روحیات سالم و قوی، باید ایمان و اطمینان به خداوند را در قلب خود برجسته کنیم.

۴- امام علی (ع) فرمودند: “الرّاحِمُونَ یَرْحَمُهُمْ الرَّحْمنُ، ارْحَمُوا مَنْ فِی الْأَرْضِ یَرْحَمْکُمْ مَنْ فِی السَّماءِ”، یعنی “رحمت کردن کسانی که در زندگی شما نقش دارند، باعث می‌شود خداوند نیز بر شما رحمت کند”. این حدیث نشان می‌دهد که برای داشتن روحیات سالم، باید به دیگران با مهربانی و رحمت نگریست و آنها را در مسیر خود به سوی خداوند هدایت کنیم.

۵- امام علی (ع) فرمودند: “الْعُقُوبَهُ بَعْدَ الْفَرَجِ، وَ الْفَرَجُ بَعْدَ الْعُقُوبَهِ”، یعنی “تنگدستی پس از رفع گرفتاری است و رفع گرفتاری پس از تنگدستی”. این حدیث نشان می‌دهد که در زمان‌های دشوار و گرفتاری، باید دوام و صبر داشته باشیم و به امید رفع گرفتاری در آینده، به مبارزه با مشکلات روانی و روحی ادامه دهیم.

روانشناسی اسلامی چیست؟

روانشناسی اسلامی یک شاخه از روانشناسی است که با توجه به مبانی و مفاهیم دین اسلام به مطالعه و درمان روان انسان می‌پردازد. روانشناسی اسلامی سعی دارد با استفاده از منابع قرآنی، حدیثی، فلسفی و عرفانی، نظریه‌ها و روش‌هایی را برای شناخت، توسعه و بهبود روح، خرد و اخلاق انسان ارائه دهد. روانشناسی اسلامی همچنین به بررسی تأثیرات دین و معنویت بر سلامت روان و جسم انسان می‌پردازد.

روانشناسی اسلامی گرایش‌های مختلفی دارد که بسته به منظر و رویکرد محققان، ممکن است تفاوت‌های نظری و کاربردی داشته باشند. برخی از گرایش‌های روانشناسی اسلامی عبارتند از:

روانشناسی عقلانی-معرفت‌گرایانه

 این گرایش با تکیه بر منابع عقلانی و معرفت‌گرایانه، سعی دارد نظام روانشناسی جامع و کارآمد برای شناخت و درمان روح، خرد و اخلاق انسان بنا کند. نماینده‌های این گرایش عبارتند از: حجت‌الاسلام دکتر رضا مهکام، حجت‌الاسلام دکتر جعفر هوشیرار، حجت‌الاسلام دکتر محمدمهدی عباسی آغوئی و …

روانشناسی عمل‌گرایانه

 این گرایش با تأکید بر کاربرد عملی و تجربات زندگینامه‌ای، سعی دارد با استفاده از منابع قرآن، حدیث، سیره پیامبر(ص) و ائمه(ع)، راهکار‌های عملی برای تغذیرات رفتار، هوش فطرت و هوش قلب در جامعۀ مسلمان پیدا کند. نماینده‌های این گرایش عبارتند از: حجت‌الاسلام دکتر محمود شیرازی، حجت‌الاسلام دکتر محمود صادق زاده، حجت‌الاسلام دکتر سید هادی خسروآبادی و …

روانشناسی تطبیقی

 این گرایش با تحلیل و بررسی نظام‌های روان‌شناختی غیراسلامی با منابع قرآنی و حدیثی، سعی دارد نقاط تقارن و تفاوت آن‌ها را شناسایی کند و در صورت لزوم، نظام‌های جدیدی را بر اساس مبانی اسلامی ارائه دهد. نماینده‌های این گرایش عبارتند از: حجت‌الاسلام دکتر محمدرضا جهانگیرزاده، حجت‌الاسلام دکتر محمدعلی شمالی، حجت‌الاسلام دکتر محمد باقر کجوری و …

روانشناسی عرفانی

 این گرایش با تکیه بر منابع عرفانی و تصوف، سعی دارد به شناخت و درمان روح، خرد و اخلاق انسان از منظر معارف عرفانی بپردازد. این گرایش به بررسی مسائل مثل عشق، شوق، سیر و سلوک، معارج معنوی، فضائل و رذائل اخلاقی، خودشناسی و خداشناسی می‌پردازد. نماینده‌های این گرایش عبارتند از: حجت‌الاسلام دکتر محمود صادق زاده، حجت‌الاسلام دکتر کاظم عسگرزاده، حجت‌الاسلام دکتر محمود شیرازی و …

روانشناسی قرآن

 این گرایش با تکیه بر منابع قرآن کریم، سعی دارد به شناخت و درمان روح، خرد و اخلاق انسان با استفاده از آموزه‌ها و دستورات قرآن بپردازد. این گرایش به بررسی مسائل مثل توحید، نبوت، معاد، تقوا، صبر، شکر، توکل، استغفار، ذکر و … می‌پردازد. نماینده‌های این گرایش عبارتند از: حجت‌الاسلام دکتر سید هادی خسروآبادی، حجت‌الاسلام دکتر سید جعفر شجاع الدین، حجت‌الاسلام دکتر سید عباس هاشم زاده و …

مرکز اعصاب و روان نوین با ارائه خدمات

در خدمت شما عزیزان است. برای مطالعه بیشتر روی هرکدام کلیک کنید وهمچنین به صفحه سوالات متداول مراجعه بفرمایید از طریق فرم تماس اقدام کنید و یا با شماره تلفن های مرکز تماس حاصل فرمایید.

۰۵۱-۳۸۴۴۳۸۹۳

۰۹۱۵۹۱۶۶۷۰۳

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

blank
پیمایش به بالا